|
Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest nowością w polskim prawie spadkowym. Zmiany przepisów, które umożliwiły notariuszom sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia, weszły w życie 2 października 2008 r. Przewidziany przez ustawodawcę system elektroniczny rejestrowania aktów poświadczenia dziedziczenia zaczął jednak działać od 1 marca 2009 r. i dopiero od tego dnia możliwe było sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia.
Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia pełni taką samą funkcję jak stwierdzenie nabycia spadku przez sąd - stanowi dowód, że określona osoba jest spadkobiercą.
Przyczyną wprowadzenia instytucji poświadczenia dziedziczenia przez notariuszy było odciążenie sądów, gdyż w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku rozstrzygnięcie zapada zwykle na pierwszym posiedzeniu po odebraniu oświadczeń stron i zbadaniu treści aktów stanu cywilnego, a jednocześnie do sądów trafia bardzo dużo tego rodzaju spraw. Jednocześnie ustawodawca obwarował złożenie przed notariuszem fałszywych oświadczeń karą pozbawienia wolności do lat 3, co ma zapewnić, że osoby wnoszące o sporządzenie notarialne aktu poświadczenia dziedziczenie nie będą wprowadzały notariuszy w błąd. Pierwszą różnicą między stwierdzeniem nabycia spadku przez sąd, a sporządzeniem aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest czas, gdyż postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku trwa dłużej niż wizyta u notariusza. Druga różnica polega na tym, że notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia na wniosek innych osób niż spadkobiercy, np. na wniosek wierzyciela spadkodawcy. Trzecia różnica polega na tym, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest tańsze, gdyż sąd pobiera opłatę od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku w wysokości 50 złotych i ewentualnie opłatę od oświadczenia o przyjęciu spadku w wysokości 50 złotych, jeżeli stwierdzenie nabycia spadku następuje w terminie do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku, gdy notariusz pobierze 50 złotych za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia i 100 złotych za sporządzenie protokołu dziedziczenia.
Protokół poświadczenia dziedziczenia
Przed sporządzeniem aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą być spadkobiercami ustawowymi i testamentowymi.
W protokole dziedziczenia notariusz zamieszcza w szczególności:
1. Zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu.
2. Oświadczenia obecnych o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi.
3. Oświadczenia o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów.
4. Oświadczenia, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt notarialny poświadczenia dziedziczenia.
5. Oświadczenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
6. Oświadczenia, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w RP czy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.
7. Oświadczenia, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim.
8. Wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Dodatkowo, jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole dziedziczenia notariusz zamieszcza oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że spadkobiercy złożyli już takie oświadczenia np. przed sądem lub przed notariuszem. W takim przypadku notariusz zamieszcza w protokole wzmiankę o dacie, miejscu i treści tych oświadczeń.
Notariusz może zamieścić w protokole także inne informacje, jeżeli uzna je za potrzebne. Aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, konieczne jest przedłożenie notariuszowi podczas sporządzania protokołu poświadczenia dziedziczenia:
1. Odpisu aktu zgonu spadkodawcy
2. Odpisów aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy.
3. Innych dokumentów mogących mieć wpływ na ustalenie praw do spadku (np. testamentów).
Notariusz dołącza powyższe dokumenty do aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia.
Jeżeli podczas spotkania u notariusza ustali on, że brak wszystkich potrzebnych dokumentów, to konieczne będzie ponowne umówienie się na wizytę po zgromadzeniu wszystkich niezbędnych dokumentów.
Przeszkody sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia
Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia na podstawie testamentu szczególnego, tj. testamentu ustnego (art. 952 KC), sporządzonego podczas podróży (art. 953 KC) lub tzw. testamentu wojskowego (art. 954 KC). Nie jest dopuszczalne sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia jeżeli spadkodawca zmarł przed dniem 1 lipca 1984 r - wynika to z przepisów przejściowych wprowadzających instytucję notarialnego poświadczenia dziedziczenia.
Do sporządzenia aktu poświadczenia nie dojdzie także, jeżeli do notariusza nie stawią się wszystkie osoby, mogące wchodzić w grę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.
Notariusz sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia tylko wtedy, gdy żądanie wszystkich obecnych osób będzie zgodne. Nie jest możliwe, aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia na wniosek innych niż spadkobiercy osób zainteresowanych w ustaleniu, kto nabył spadek, np. wierzycieli uprawnionego z zapisu.
Także w sytuacji, gdy notariusz podczas sporządzenia protokołu dziedziczenia nabierze wątpliwości co do osoby lub osób mających być spadkobiercami lub wielkości ich udziałów, nie sporządzi aktu poświadczenia dziedziczenia.
Notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli stwierdzi, że w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
Nie jest możliwe, aby notariusz w braku innych spadkobierców ustawowych sporządził akt poświadczenia dziedziczenia na rzecz Skarbu Państwa lub gminy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia nie dojdzie także w sytuacji, gdy notariusz ustali, że spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Polsce albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.
Jeżeli wystąpi jakakolwiek przeszkoda do sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, konieczne będzie wystąpienie do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku.
Rejestr aktów poświadczenia dziedziczenia
Rejestr aktów poświadczenia dziedziczenia udostępnia w sieciach informatycznych, a w szczególności na swojej stronie internetowej, informacje o zarejestrowanych aktach poświadczenia dziedziczenia, więc zarówno każda osoba, jak i każdy notariusz jest w stanie sprawdzić, czy sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia po danym spadkodawcy Wyszukiwanie na stronie internetowej odbywa się według jednego z dwóch kryteriów : PESEL albo imię, nazwisko i miejscowość.
Podstawa prawna :
Ustawa kodeks cywilny ( Dz. U z 1964 nr 16 poz. 64 ze zm.)
o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenie
|
