Stwierdzenie nabycia spadku

Sąd wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku na wniosek osoby mającej w tym interes prawny. Do kręgu osób zainteresowanych należą przede wszystkim spadkobiercy, wierzyciele spadkodawcy, uprawnieni do zachowku, zapisobiercy oraz wierzyciele spadkobiercy.

Uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku jest także wykonawca testamentu.

Stwierdzenie nabycia spadku następuje w postępowaniu nieprocesowym.

Postępowanie przed sądem cywilnym będzie rozpatrzone w czterech zasadniczych przypadkach:

1. gdy przedmiotem spadku są składniki majątku rejestrowane (nieruchomości , samochody, zabytki itp), gdyż bez postanowienia sądu w sprawie nabycia spadku nie będzie możliwe zarejestrowanie nowych właścicieli;

2. gdy przedmiotem spadku są wierzytelności, gdyż dłużnicy mogą nie chcieć uregulować długów do rąk osób, co do których nie ma pewności, że są spadkobiercami;

3. gdy spadek podlega opodatkowaniu i jego wartość nie mieści się w kwocie wolnej od podatku;

4. gdy spadkobierca zamierza spadek odrzucić (tzn. nie chce go w ogóle przyjąć).

W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, w szczególności bada, czy spadkodawca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament się u niej znajduje. Spór co do ważności testamentu, sąd rozstrzyga go w toku postępowania.

Stwierdzenie nabycia spadku powinno określać sytuację prawną majątku w sposób całościowy. Stąd w postanowieniu stwierdzającym nabycie spadku sąd ma obowiązek wymienić wszystkich spadkobierców, którzy nabyli spadek oraz określić wysokość przypadających im udziałów.

Stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem 6-iu miesięcy od otwarcia spadku, chyba, że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.

Jeżeli zdecydujemy się złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przed okresem 6-iu miesięcy musimy się liczyć z tym, ze każdy uczestnik postępowania będzie musiał uiść kwotę w wysokości 20 zł. Natomiast jeżeli wniosek będzie złożony po okresie 6-iu miesięcy, opłatę wnosi tylko wnioskodawca w kwocie 20 zł.

Do wniosku należy dołączyć załączniki oraz po jednym komplecie kserokopii wniosku i załączników dla każdego uczestnika postępowania.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wnosi się przed sąd właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Wystąpienie z wnioskiem o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku możliwe jest, gdy osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą albo przypada jej inny udział w spadku niż stwierdzono. Wniosek taki można wnieść w dowolnym terminie.

Sąd wyda jedno postanowienie na posiedzeniu. Natomiast o odpis lub odpisy prawomocnego postanowienia należy złożyć wniosek o wydanie takiego opisu do właściwego sądu.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest jedynym dowodem, że określona osoba jest spadkobiercą.

Od 2008 r. uprawnionym do stwierdzenia o nabyciu spadku został Notariusz. Zostanie przez niego sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego bądź testamentowego z jednym wyjątkiem a mianowicie z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych.

Notariusz jest obowiązany do sporządzenia poświadczenia dziedziczenia spisując protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich zainteresowanych osób, które mogą być uprawnione do roli spadkobiercy ustawowego lub testamentowego.

W protokole zamieszcza się m.in.:

1. zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu,

2.oświadczenia o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi,

3. oświadczenia o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów,

4. oświadczenia, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia,

5. oświadczenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego,

6. oświadczenia, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą,

7. oświadczenia, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim,

8. wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło 6 miesięcy, w protokole dziedziczenia zostanie zamieszczone oświadczenia spadkobierców o przyjęciu spadku wprost lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone. W takim przypadku należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń.

Do protokołu dziedziczenia notariusz załącza:

- odpis aktu zgonu spadkodawcy,

- odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy,

- inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku.

Literatura:

E. Skowrońska-Bocian, Prawo spadkowe, Warszawa 2003